Συνθετική Ψυχοθεραπεία - Ανθοθεραπεία  
Βελτίωση - Εξάλειψη Συμπτωμάτων

Κατάθλιψη - Αιτιολογία - 3 Είδη /Απλή - Ενδοβλητική - Ανακλιτική

Η κατάθλιψη, για την ψυχιατρική, είναι μια Διαταραχή της Διάθεσης ή μια Συναισθηματική Διαταραχή που έχει πολλά πρόσωπα, εκδηλώσεις και αιτιολογίες. Καθημερινά ο όρος χρησιμοποιείται για να υποδηλώσει την βαριά θλιμμένη διάθεση ή απογοήτευση. Η κατάθλιψη, γενικότερα, διακρίνεται σε α) Μείζονα Κατάθλιψη και β) Δυσθυμία .

Η Mείζων Kατάθλιψη απαιτεί την εκδήλωση ενός τουλάχιστον Καταθλιπτικού επεισοδίου που διαρκεί το λιγότερο δύο εβδομάδες και συνοδεύεται από ποικίλα συμπτώματα. Η Δυσθυμία προϋποθέτει τουλάχιστον δύο χρόνια καταθλιπτικής διάθεσης, ελαφρύτερης σε ένταση από τη Μείζονα Κατάθλιψη και μπορεί, επίσης, να συνοδεύεται ή μη, από ένα ή περισσότερα Μείζονα Καταθλιπτικά επεισόδια. Εμείς θα εξετάσουμε εδώ τη Μείζονα Κατάθλιψη ή τη Μείζονα Καταθλιπτική Διαταραχή, όπως ονομάζεται αλλιώς.

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ

•Συναίσθημα: καταθλιπτική διάθεση, ανηδονία, άγχος

•Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα: διαταραχή του ύπνου, διαταραχή της όρεξης, κόπωση, εξάντληση (απώλεια ενέργειας), ψυχοκινητική επιβράδυνση, ψυχοκινητική διέγερση

•Κινητοποίηση: απώλεια του ενδιαφέροντος, ανημποριά, έλλειψη ελπίδας, σκέψεις ή απόπειρες αυτοκτονίας

•Σκέψη-Αντίληψη: αισθήματα-σκέψεις ενοχής ή/και αναξιότητας, xαμηλή αυτοεκτίμηση, δυσκολία στη συγκέντρωση

•Σωματικά ενοχλήματα

Διακρίνουμε τριών ειδών καταθλίψεις(1) οι οποίες  διαφέρουν κυρίως από ενδοψυχική άποψη. Θα πρότεινα να κατανοήσουμε πρώτα τις διαφορές ανάμεσα στη θλίψη, το πένθος και την κατάθλιψη. Η θλίψη έχει να κάνει με την συναισθηματική μας αντίδραση στον πόνο που έχει προκαλέσει μια πραγματική ή φανταστική απώλεια ή αποτυχία. Το πένθος είναι ένας ειδικός τύπος θλίψης, αντίδραση στη πραγματική και μόνιμη απώλεια κάποιου προσώπου που αγαπήσαμε.

Παρ’όλα αυτά, η θλίψη δεν είναι πάντα η απάντηση στην εμπειρία της απώλειας. Πιθανές αντιδράσεις ενδέχεται να είναι ο θυμός, η οργή ή και η επιθετική συμπεριφορά. Αν αυτή η οργή που προορίζεται για κάποιον άλλο, στραφεί εναντίον μας, τότε η διάθεση μας θα μεταπέσει σε κατάθλιψη. Για την ψυχανάλυση κάθε κατάθλιψη προκαλείται από μια εσωτερικά κατευθυνόμενη επιθετικότητα.

Στη θλίψη το συναίσθημα που εμπλέκεται είναι η αγάπη, στην κατάθλιψη είναι διάφορες μορφές επιθετικότητας (αggression).Ο θλιμμένος μπορεί να αισθάνεται μειωμένος, δεν υποστηρίζει όμως ότι «είμαι κακός, είμαι αποτυχημένος, αξίζει να τιμωρηθώ». Η στροφή ενάντια στον εαυτό προκαλεί μια πτώση στην αυτοεκτίμηση και μια ενοχή που χαρακτηρίζουν την κατάθλιψη. Η ψυχανάλυση διακρίνει τριών ειδών καταθλίψεις ανάλογα με τη δομή τους.

Η πιο "απλή" μορφή κατάθλιψης είναι αυτή που προκαλείται όταν ο εαυτός μας δεν μπορεί να ανταποκριθεί, πλέον, στους στόχους και τα ιδεώδη του ιδανικού μας εαυτού. Όταν αυτό συμβαίνει, το άτομο συνηθίζει να μέμφεται τον εαυτό του για το ότι δεν στάθηκε αντάξιο των στόχων του.

Εδώ ανήκουν τα οδυνηρά παραδείγματα ανθρώπων που έχασαν την εργασία τους ή μπήκαν στην τρίτη ηλικία, εμπειρίες που βιώνονται σαν μαζική απώλεια των ικανοτήτων και των δυνατοτήτων τους.

Μόλις η επένδυση στην αυτοεικόνα μας χαμηλώσει σημαντικά, η καλή αίσθηση που έχουμε για τον εαυτό μας υποχωρεί και αντικαθίσταται από αυτοκριτική και αυτομομφές. Σε αυτόν τον τύπο της κατάθλιψης δεν εμπλέκεται η συνείδηση. Γι αυτό οι αυτοκατηγόριες δεν έχουν ηθική απόχρωση. Αντανακλούν, μόνο, την απογοήτευση της αποτυχίας, που εκφράζεται ως: «είμαι ένας αποτυχημένος».

Ένας άλλος τύπος κατάθλιψης, η οποία ονομάζεται "ενδοβλητική", προκύπτει όταν ο εαυτός μας δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις ηθικές του αξίες, αξίες που δημιουργήθηκαν από την εσωτερίκευση (ενδοβολή) νόμων και κανόνων της οικογένειας ή της κοινωνίας.

Εδώ το άτομο κατηγορεί τον εαυτό του για κάποια ηθική παράβαση. Η συνείδηση λειτουργεί τιμωρητικά δημιουργώντας δυσβάστακτη ενοχή. Αφού η συνείδηση δεν εγκρίνει πια τον εαυτό, παύει και να τον υποστηρίζει.

Κατάθλιψη είναι το αποτέλεσμα αυτής της εσωτερικής έντασης, μια κατάθλιψη που έχει απόχρωση ηθική και μπορεί να αποδοθεί: «Είμαι κακός. Μου αξίζει να τιμωρηθώ». Αυτού του είδους η κατάθλιψη, πολλές φορές, κρύβει ένα βαθύτερο άγχος αποχωρισμού ή ένα φόβο απόρριψης ή/και εγκατάλειψης.

Μια τρίτη μορφή κατάθλιψης, η οποία ονομάζεται "ανακλιτική" (σχετίζεται με την αρχική εξάρτηση του βρέφους από την μητέρα του) δημιουργείται όταν διατηρούμε σχέση με ένα άτομο που, από τη μια πλευρά, το αγαπάμε και το έχουμε ανάγκη, από τη άλλη πλευρά, όμως, απογοητευόμαστε ή οργιζόμαστε μαζί του και θα θέλαμε να μπορούμε να ξεφύγουμε από αυτήν την αδιέξοδη σχέση.

Αυτή η αμφιθυμική κατάσταση (αγάπη+μίσος) δημιουργεί μέσα μας το φόβο ότι ότι κινδυνεύει να διαλυθεί η σχέση ή ο άλλος θα αποσύρει την αγάπη του. Αυτοί οι φόβοι μας κάνουν να αισθανόμαστε αβοήθητοι, αδύναμοι και μας εξαντλούν. Φοβόμαστε ότι ο άλλος δεν θα μας αγαπούσε αν καταλάβαινε ότι αμφιταλαντευόμαστε. Αυτό έχει σαν αντίκτυπο να μην εκτιμάμε πια τον εαυτό μας και να τον κατηγορούμε για την εξάρτηση  ή/και την αναποφασιστικότητα του με αποτέλεσμα, η αυτοεκτίμηση μας να χαμηλώνει επικίνδυνα.

Επειδή δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς το αντικείμενο της αγάπης μας, για να διατηρηθεί η σχέση με λιγότερες εσωτερικές συγκρούσεις το εξιδανικεύουμε, αλλά αυτή η εξιδανίκευση δεν μπορεί να μας κρατήσει για πολύ.

Έτσι, μετατρέπεται σε υποτίμηση τόσο του αγαπητού προσώπου όσο και του εαυτού μας και βιώνουμε, εσωτερικά, μια αίσθηση αναξιότητας και μηδαμινότητας που αφορά, όμως, και τους δύο. Πριν την τελική απόσυρση και εγκατάλειψη του στόχου της αγάπης μας, επιχειρούμε να το αναστήσουμε, μέσα μας, με το να το εσωτερικεύσουμε.

Σε αυτή τη φάση το σύνδρομο της μελαγχολίας έχει πια εγκατασταθεί. Οι καλές πλευρές του εσωτερικού πια του αντικειμένου πάνε στην συνείδηση μας και οι κακές στον εαυτό μας.

Ο ρόλος της συνείδησης εδώ, είναι αρκετά διαφορετικός από της προηγούμενης περίπτωσης, γιατί η συνείδηση εξαρτάται από την εσωτερίκευση ενός εξωτερικού προσώπου και όχι από την εσωτερίκευση κανόνων, επιταγών και προσδοκιών τόσο της οικογένειας όσο και της κοινωνίας.

Θα δείξουμε τους τρείς αυτούς τύπους κατάθλιψης με τρία διαφορετικά περιστατικά  καθώς και τον τρόπο που προσεγγίστηκαν από τον συνδυασμό ψυχοθεραπείας-ανθοθεραπείας.


Διαβάστε περισσότερα για τη Συνθετική Ψυχοθεραπεία - Ανθοθεραπεία >>  


1. Milrod ,D. (1988) A Current View of the Psychoanalytic Theory of Depression—With Notes on the Role of Identification, Orality, and Anxiety. ). Psychoanalytic Study of the Child, 43:83-99