Η Προσωπική μου Σύνθεση στην Συμβουλευτική και την Ψυχοθεραπεία

Συνθετική Συμβουλευτική και Ψυχοθεραπεία- Σύγκλιση Διαφορετικών  Δρόμων 


Μέσα από ερεθίσματα και εμπειρίες της προσωπικής μου ανάλυσης, εκπαίδευσης και επαγγελματικής πορείας, ένα ερώτημα με απασχόλησε και συνεχίζει πάντα να με απασχολεί όσον αφορά τη στάση του θεραπευτή, μέσα στη θεραπεία :«πώς, εγώ,πρέπει να τοποθετηθώ απέναντι στον πελάτη μου και τα θέματα του αυτήν ακριβώς τη στιγμή της "συνάντησης" μας, έτσι ώστε η παρέμβασή μου να είναι όντως αποτελεσματική;».
 
Αυτό το ερώτημα με ώθησε να στραφώ προς τη Συνθετική Συμβουλευτική και Ψυχοθεραπεία, όπου μου δόθηκε η ευκαιρία να μελετήσω διάφορες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις και να "δομήσω ως άλλος θεωρητικός", την δική μου συνθετική προοπτική.
 
Ο καμβάς της προσωπικής μου Σύνθεσης, στην Συμβουλευτική και Ψυχοθεραπεία, εμπνέεται κυρίως από την συνθετική-συγκριτική ψυχανάλυση (Φροϋδική Ψυχανάλυση, Ψυχολογία του Εγώ, Αντικειμενότροπες Σχέσεις, Ψυχολογία του Εαυτού, Σχεσιακή Ψυχανάλυση), την ανθρωπιστική παράδοση (Rogers-Προσωποκεντρική Συμβουλευτική) και εμπλουτίζεται με στοιχεία από την υπερπροσωπική παράδοση(Maslow - Θέση Αυτοπραγμάτωσης, Jung- Αναλυτική Ψυχολογία). 

Η ψυχαναλυτικά προσανατολισμένη ψυχοθεραπεία επικεντρώνεται, κυρίως, στην επίδραση που έχει η εμπειρία του παρελθόντος στη διαμόρφωση διαφόρων επαναλαμβανόμενων συμπεριφορών, συναισθημάτων και πεποιθήσεων του παρόντος, οι οποίοι αποκαλούνται "αμυντικοί μηχανισμοί". Οι "αμυντικοί μηχανισμοί" μπορεί να εκφράζονται ως σκέψεις, συναισθήματα, φαντασιώσεις ή/και πράξεις.
 
Εστιάζει, ακόμα, στις βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις και βιώματα του παρελθόντος, τα οποία μεταφέρονται στις σημερινές σχέσεις και διαστρεβλώνουν  τις διάφορες μορφές επικοινωνίας, 
οι οποίες αποκαλούνται "μεταβιβάσεις".Οι "μεταβιβάσεις" μπορεί να εκδηλώνονται τόσο στη σχέση του θεραπευόμενου με τον θεραπευτή, όσο και στις προσωπικές του σχέσεις  εμποδίζοντάς τον να ζήσει μια ουσιαστική, γόνιμη, παραγωγική ζωή (1). 

Επειδή η ψυχαναλυτική παράδοση περιλαμβάνει διαφορετικές θεωρητικές σχολές, ο ψυχαναλυτικός ή ψυχοδυναμικός προσανατολισμός προσλαμβάνει διάφορες έννοιες, στην θεωρία και την κλινική πράξη.
 
Κοινή πεποίθηση, όμως, όλων των ψυχαναλυτικών ρευμάτων, είναι η σπουδαιότητα του ρόλου που παίζει το ασυνείδητο στη διαμόρφωση της ψυχικής μας ζωής καθώς και η σημασία που αποκτά η επεξεργασία της θεραπευτικής σχέσης –μέσα από τη "μεταβίβαση" και την "αντιμεταβίβαση"- για την ανάδειξη και κατανόηση  θεμάτων που απασχολούν τον θεραπευόμενο.
 
Στην καθημερινή ζωή, παρά ταύτα, αντίθετα με την ψυχανάλυση, έχει υποτιμηθεί η δύναμη της επιρροής του ασυνειδήτου στον ενήλικο τρόπο έκφρασης και επικοινωνίας. Έχει, επίσης, αγνοηθεί το γεγονός ότι οι πρώιμες εγγραφές και πεποιθήσεις του παρελθόντος, καθορίζουν ένα σημαντικό μέρος των επιλογών μας του παρόντος.
 
Ο άνθρωπος, λοιπόν, αποσυνδέεται από την προσωπική του α-λήθεια (α+λήθη), μια αλήθεια που βρίσκει την αποκατάσταση της στη θεραπεία, μέσα από την "άρση της λήθης", την ανάδυση δηλαδή στην επιφάνεια της συνειδητότητας, πτυχών της προσωπικότητας που βρίσκονταν πριν έξω από την επίγνωση μας, απωθημένες ή/και αποσχισμένες. Αυτές οι κρυμμένες πτυχές λειτουργούν υπόγεια και διαμορφώνουν μια ζωή ασταθή, ανελεύθερη, γεμάτη αυτοματισμούς.
 
Μια ζωή που απέχει πολύ, από τη συνειδητή, αυτόνομη και αυθεντική ζωή που επιζητούμε αλλά και ονειρευόμαστε... 

Η Προσωποκεντρική Συμβουλευτική επικεντρώνεται περισσότερο στο παρόν,στο βίωμα του τώρα. Ο φαινομενολογικός κόσμος του πελάτη, μαζί με το εσώτερο δυναμικό του, αποτελούν το κύριο αντικείμενο της. 
 
Ο Rogers (2), (3) υποστήριξε ότι ειναι σημαντικό να παρέχεται, από τον θεραπευτή στον πελάτη, ένα κλίμα συνεπούς αυθεντικότητας, ενσυναίσθησης (συναισθηματικής κατανόησης) και άνευ όρων αποδοχής. Τότε,ο πελάτης διευκολύνεται, τόσο να διερευνήσει και να εκφράσει τον εσωτερικό του κόσμο, όσο και να αναδιπλώσει τις πραγματικές του δυνατότητες, επιτυγχάνοντας έτσι την αυτοπραγμάτωση του. 

Άξιον ενδιαφέροντος, στην ανθρωπιστική παράδοση, είναι η εμπιστοσύνη της, τόσο στην εσωτερική δύναμη του ανθρώπου, όσο και στην επιθυμία του να εκφράσει τον εαυτό του - να γίνει «πλήρως λειτουργικός», παρά τις ασυνείδητες πιέσεις ή επιρροές.
 
Ο άνθρωπος διαθέτει μια εσωτερική ικανότητα ανίχνευσης που ονομάζεται «οργανισμική διαδικασία αποτίμησης», η οποία του δείχνει τον δρόμο, για επιλογές προς μια αυθεντικότερη ζωή . Αυτή η εσωτερική ικανότητα τον βοηθά να αισθάνεται ότι «έχει τον τίγρη στη μηχανή και δεν φοβάται το δράκο του ασυνειδήτου». 

Οι Υπερπροσωπικές θεωρίες εξετάζουν μαζί με το παρελθόν, το παρόν όπως και το μέλλον και πώς αυτό σχηματοποίει τα σχέδια, τις δράσεις και τα συναισθήματα του παρόντος (π.χ. η τελεολογική προσέγγιση του Jung (4).
 
Οι Υπερπροσωπικές θεωρίες ενδιαφέρονται, επίσης, για τις διάφορες καταστάσεις και εκφράσεις της συνειδητότητας. Αναδεικνύουν το υψηλότερο δυναμικό του ανθρώπου, ή τον τελικό προορισμό της ανθρωπότητας και υποστηρίζουν ότι η ανθρώπινη εμπειρία μπορεί να αναπτυχθεί πέρα από το εγώ ή τον προσωπικό εαυτό. Εστιάζουν, ακόμα, στην έννοια της (αυτο)-υπέρβασης και τη σημασία της πνευματικής διάστασης στη ζωή του ανθρώπου (5). 

Ο Maslow (6),(7), οραματίστηκε την πνευματική διάσταση του ανθρώπου, ως ανώτερη φύση, που περικλείει αξίες όπως η ομορφιά, η αλήθεια, η καλοσύνη, η πληρότητα, το νόημα, κλπ) και όχι ως μετουσίωση ενστικτωδών τάσεων, όπως υποστήριζε ο Freud (8). Αυτές οι αξίες λειτουργούν ως ανώτερες ανάγκες, ή μεταανάγκες ( metaneeds) ή αξίες της ύπαρξης, οι οποίες επίσης πιέζουν για έκφραση, όπως ακριβώς και οι αντίστοιχες βασικές ανάγκες (φυσιολογικές, ασφάλειας, αίσθησης του ανήκειν, αυτοεκτίμησης).
 
Ο θεραπευτής, παράλληλα με την επεξεργασία των βασικών, ανικανοποίητων αναγκών του πελάτη του, καλό είναι να στρέψει την επίγνωση σε αυτές τις ανώτερες ανάγκες ή μεταανάγκες, για να τον βοηθήσει να αξιοποιήσει τον θησαυρό της ανώτερης φύσης του, και να επιτύχει, έτσι, μια ολοκληρωμένη αυτο-πραγμάτωση. 

Ο Jung (9), έφερε στην επίγνωσή μας το γεγονός ότι, ως ανθρώπινα όντα, έχουμε μια κοινή κληρονομιά, μια κοινή βάση: το συλλογικό ασυνείδητο. Θεώρησε, λοιπόν, ότι οι αρχαίες εμπειρίες που εμπεριέχονται σε αυτό, προέρχονται από επαναλαμβανόμενα θέματα ή μοτίβα, που ονομάζονται αρχέτυπα.
 
Πιστεύω ακράδαντα, σε πλήρη συμφωνία με τον Jung, ότι ζούμε σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αναφοράς, μια ολοκληρωμένη ενότητα. Κάθε πρόσωπο είναι συνάμα δύο πράγματα: ένα μοναδικό άτομο, αλλά και ζωτικό μέρος ενός μεγαλύτερου συνόλου, όπως ένα κύτταρο στο ίδιο σώμα.
 
Η υπερπροσωπική παράδοση διακρίνει κάτι που τις περισσότερες φορές μάς διαφεύγει: ότι σε ένα βασικό επίπεδο, είμαστε όλοι ένα, αλληλοσυνδεόμενοι και αλληλοεπηρεαζόμενοι. Αυτό το γεγονός ανακουφίζει την υπαρξιακή μοναξιά και ενισχύει την αίσθηση του ανήκειν, την συνοχής των πάντων, και του κοινού πεπρωμένου. Η πίστη στην αυθυπέρβαση μας χαλυβδώνει με την ελπίδα ότι, ακόμα και αν δεν μπορούμε να λύσουμε τις συγκρούσεις μας, μπορούμε τουλάχιστον να τις υπερβούμε… 

Έτσι, η ψυχοθεραπεία μοιάζει, όπως ποιητικά το θέτει ο Rowan (10), με μια τριπρόσωπη θεά: «Ένα πρόσωπο κοιτάζει πίσω στην παιδική ηλικία και τις απωθήσεις ή ματαιώσεις του παρελθόντος (η ψυχαναλυτική προσέγγιση ), ένα δεύτερο πρόσωπο κοιτάζει στο παρόν, το υπαρξιακό τώρα (η ανθρωπιστική προσέγγιση) και το τρίτο πρόσωπο κοιτάζει μπροστά, στην πνευματικότητα και το θείον (η υπερπροσωπική προσέγγιση). Κάτι, βασικά, ασαφές και δύσκολο να το κατανοήσουμε. Κάτι πιο ριψοκίνδυνο από ό,τι είχαμε υποθέσει. Κάτι πιο βαθύ και υπέροχο απ ό,τι είχαμε φανταστεί»(οι παρενθέσεις δικές μου). 


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

1. Ursano, R., Sonnenberg, St. and Lazar, S. (2004). Psychodynamic Psychotherapy. 3rd ed. USA: American Psychiatric Publishing 

2. Rogers, C. (1951). Client-Centered Therapy. Its Current Practice, Implications and Theory. USA: The Riverside Press 

3. Rogers, C. (1959). A Theory of Therapy, Personality, and Interpersonal Relationships, as Developed in the Client-Centered Framework, in Psychology: A Study of a Science, Formulations of the Person and the Social Context. USA: McCraw-Hill Book Company 

4. Jung, C. (1961). Αναμνήσεις, Σκέψεις, Όνειρα. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Σπαγγειρία 

5. Lajoie, D.H. and Shapiro, S.I. (1992). Definitions of Transpersonal Psychology: The First Twenty-Three Years. Journal of Transpersonal Psychology, 24 (1), 79-98 

6. Maslow, A. (1971). Toward a Psychology of Being. 2nded. New York: Van Nostrand, Reinhold Company 

7. Maslow, A. (1976). The Farther Reaches of Human Nature. USA: Penguin Compass 

8. Freud, S. (1925). Some Psychical Consequences of the Anatomical Distinction between Sexes. Standard Edition: 2001, 19: 241-263 

9. Jung, C. (1959a). The Archetypes and the Collective Unconscious. Bollingen Series xx. New York: Pantheon Books 

10. Rowan, J. (1993). The Transpersonal. Psychotherapy and Couselling. New York: Routledge, p.5